Edukacja

PRZYSZŁOŚĆ EDUKACJI

Od wielu miesięcy nauka w szkołach prowadzona jest zdalnie, a jedyną formą kontaktu uczniów z nauczycielami jest przestrzeń wirtualna. Działania Ministerstwa Edukacji i Nauki w celu zapewnienia dobrej zdalnej nauki są niewystarczające. Mimo ogromnego zaangażowania nauczycieli, rodziców i samorządów, skutkuje to niską efektywnością nauczania.

Kinga Gajewska, posłanka na Sejm

W ramach prac Zespołu Parlamentarnego ds. Przyszłości Edukacji, którego pracami mam zaszczyt kierować, przeprowadziliśmy konsultacje z ekspertami i naukowcami zajmującymi się diagnozowaniem problemów nauczania zdalnego w czasach pandemii. Opracowaliśmy na tej podstawie obszary wymagające poprawy i zaproponowaliśmy konkretne rozwiązania, które zaprezentowaliśmy Ministerstwu na posiedzeniu Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. W naszej ocenie należy się przed wszystkim skupić na jakości edukacji zdalnej, a nie ilości materiałów do nauki publikowanych w Internecie.

Problem pierwszy

Zespół Parlamentarny zwrócił uwagę na ogromny deficyt w sferze relacji, stosunków międzyludzkich, samopoczucia uczniów, rodziców i nauczycieli. Konieczne są tutaj następujące działania:

• Zaplanowanie większej liczby zajęć prowadzonych w czasie rzeczywistym.
• Wzmocnienie instruktażu, wsparcia i szkoleń dla nauczycieli, uczących efektywnego prowadzenia nauczania zdalnego, a nie jedynie korzystania ze sprzętu i narzędzi do komunikacji.
• Stworzenie okazji do integracji i socjalizacji.
• Zorganizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, zagubionych, zmagających się z gorszym samopoczuciem i pogorszonymi relacjami rówieśniczym czy też relacjami dorosły – uczeń.

Problem drugi

Ujawniły się nowe i pogłębiły istniejące nierówności dostępu uczniów do edukacji. Zespół Parlamentarny zaproponował:

• Wypracowanie skutecznej metody monitorowania, odnajdywania i powrotu do szkół zaginionych podczas nauczania zdalnego uczniów.
• Przygotowanie i uruchomienie programów pomocy uczniom słabszym, dla których miesiące nauki zdalnej są edukacyjną tragedią. Na przykład w Wielkiej Brytanii są już przygotowane plany i gotowy budżet pomocy najsłabszym uczniom i od pół roku trwają dyskusje, jak je wprowadzić po pandemii.
• Konieczność opracowania programów podnoszenia kompetencji cyfrowych dla uczniów, którzy takiej pomocy potrzebują.
• Pomoc w zakupie sprzętu i dostępu do Internetu dla uczniów wykluczonych z edukacji zdalnej z powodów technicznych.

Problem trzeci

Zabrakło uregulowań prawnych pozwalających na stworzenie nauczycielom przestrzeni do pracy zdalnej. Wymusza to konieczność:

• Uregulowania prawnego spornych kwestii dotyczących zdefiniowania pracy zdalnej, jasnego określenia czasu pracy i obowiązków nauczycieli przebywających na kwarantannie.
• Przygotowania jasnych przepisów dotyczących kompetencji dyrektora, jako organizatora zajęć w szkole w czasie pandemii i sprawowania przez niego nadzoru pedagogicznego. Polegałby on na monitorowaniu hospitowania zajęć, wchodzenia na lekcje wirtualną, rozliczania nauczycieli z wykonywanych zajęć.
• Określenia kosztów pracy zdalnej (prądu, użytkowania i amortyzacji własnego sprzętu) i ewentualnego uwzględnienia ich w ulgach podatkowych.

Problem czwarty

Zespół Parlamentarny stwierdził brak oficjalnych badań i dyskusji o dydaktycznych efektach nauczania online i zamknięciu szkół oraz oszacowania „straty edukacyjnej” i planu na jej zmniejszenie. Należy więc niezwłocznie:

• Wykonać reprezentatywne badania, które w ustandaryzowany sposób zmierzą i porównają do jakiegoś punktu odniesienia to, czego uczniowie nauczyli się ostatnim roku. Niezbędne jest oszacowanie straty edukacyjnej, zbadanie różnic między uczniami oraz poznanie preferencji uczniów. Pozwoli to na zrozumienie, jak zmienić nauczanie zdalne, aby było bardziej skuteczne.
• Obserwować sposób prowadzenia nauczania zdalnego w szkołach na różnych poziomach. Umożliwi to zdiagnozowanie problemów i sukcesów prowadzenia zajęć online w różnych typach szkół, dla uczniów w różnym wieku, co pozwoli na przygotowanie planów naprawczych.
• Monitorować realizację podstawy programowej, aby możliwe było odpowiednio wczesne i oparte na rzeczywistych potrzebach (a nie tylko na odczuciach, czy przypuszczeniach) przygotowanie zmiany w programach nauczania i egzaminach zewnętrznych dla roczników czasów pandemii.

Problem piąty

Brak fachowej pomocy metodycznej i dydaktycznej dla nauczycieli oraz reakcji na spadek efektywności kształcenia, w ocenie Zespołu Parlamentarnego wymaga:

• Zatroszczenia się o jakość kształcenia zdalnego, a nie tylko o dostęp oraz bieżące monitorowanie efektów nauczania zdalnego.
• Zbudowania systemy wsparcia dla nauczycieli w skali makro, jaki i na poziomie szkoły oraz indywidualnych działań nauczycieli.
• Przygotowania dla nauczycieli wskazówek i rekomendacji do prowadzenia efektywnego kształcenia zdalnego:

  • pokazujących, jak na skuteczne motywować uczniów do pracy zdalnej (uczniowie, którym brakuje motywacji nie przerabiają materiału, nie uczą się, a czas zaoszczędzony na nauce przeznaczają na gry i oglądanie telewizji),
  • zwracających uwagę na fakt, że samodzielna praca uczniów nie zawsze jest efektywna (z samodzielna praca nie radzą sobie uczniowie słabsi, młodsze dzieci, które potrzebują prowadzenia i wsparcia nauczycieli),
  • uczących skutecznego ocenia efektów nauczania zdalnego i zwracających uwagę prawidłowe wykorzystanie testów (w nauczaniu online nieskuteczne jest prowadzenie testów na ocenę, ale można je wykorzystać jako narzędzie do pracy z materiałem, zmuszające do myślenia, powtórzenia i utrwalenia materiału).
    • Przygotowania projektów i programów edukacyjnych odpowiadających na lęki i wyzwania, jakie stoją przed dziećmi w dobie pandemii, które w przystępny sposób poszerzałyby wiedzę uczniów. Zespół Parlamentarny wskazał, że konieczne jest przypomnienie uczniom, że:
  • są wirusy, jak zapobiegać pandemii oraz w jaki sposób chronić siebie i najbliższych przed zachorowaniem,
  • kompetencje cyfrowe to coś więcej niż tylko techniczne używanie sprzętu i narzędzi do komunikacji, ale też kreatywność, krytyczne myślenie czy elastyczność,
  • istnieje w świecie zdalnym cyberbezpieczeństwo, ochrona własności intelektualnej i sztuczna inteligencja.
    • Ustalenia optymalnego czasu trwania lekcji, gdyż 43 proc. nauczycieli uczestniczących w badaniu ZNP nie skorzystało z możliwości skrócenia lekcji i nie wzięło pod uwagę znaczenia przerw dla zdrowia uczniów spędzających cały dzień przed ekranem.
    • Zwrócenia uwagi przez Ministerstwo Edukacji i Nauki na jakość, a nie ilość materiałów cyfrowych, programów telewizyjnych czy radiowych. Promowanie przez ministerstwo słabych dydaktycznie i merytorycznie materiałów i programów nie sprzyja jakości kształcenia.

Problem szósty

Zespół Parlamentarny zwrócił uwagę na to, że znacznie obniżyło się zaufanie rodziców i nauczycieli do prowadzonej przez Ministerstwo Edukacji i Nauki polityki edukacyjnej w czasach pandemii. Zaproponował w związku z tym:

• Przygotowanie szczegółowych planów otwarcia szkół opartych na ściśle przestrzeganych i monitorowanych zasadach, także zdrowotnych oraz na testowaniu uczniów i ich rodzin.
• Podawanie informacji związanych z działalnością szkół z odpowiednim wyprzedzeniem, bez zaskakiwania rodziców, uczniów, nauczycieli i samorządów.
• Rzetelne informowanie opinii publicznej o niebezpieczeństwach i planach działań rządu w edukacji.
• Przywrócenie tradycyjnego znaczenia słów. Na przykład nauka „hybrydowa” oznacza, że dla jednej grupy dzieci, oprócz zajęć online, organizuje się spotkania na żywo z uczniami, w mniejszych grupach, ale zapewniających kontakt społeczny).

Presja ma sens

Jako Zespół Parlamentarny bacznie monitorujemy sprawę zdalnego nauczania, jesteśmy w stałym kontakcie z ekspertami i wywieramy presję na Ministerstwie do podejmowania działań. Jednym z naszych sukcesów, jest zmuszenie rządu i Centralnej Komisji Edukacyjnej do „okrojenia” podstaw programowych i wymagań na egzaminów ósmoklasistów i matur w roku 2021. Aktualnie naszym celem jest zadbanie o polepszenie jakości zdalnego nauczania oraz wyrównania szans uczniów, którzy mają największe braki w realizacji podstawy programowej. Przerwa w edukacji stacjonarnej ma negatywny wpływ szczególnie na dzieci w relatywnie gorszej sytuacji edukacyjnej i społecznej. Widoczne jest to w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami, niepełnosprawnościami oraz pochodzących z rodzin o niższych dochodach. Według ekspertyzy Światowego Banku osoby znajdujące się w dobrej sytuacji finansowej, żyjące na obszarach miejskich, mające dostęp do niezbędnych urządzeń oraz do Internetu, odniosą korzyści lub ich strata edukacyjna będzie minimalna.

Musimy jako państwo zaradzić tym dysproporcjom.


Kinga Gajewska, fot. z zasobów autorki
„Nasze Czasopismo” nr 01/2021